Tegmentrandaj tegoloj

de ZHANG SHUANG

    En Chinio chie vidighas domoj tegmentitaj per nigraj au rughaj tegoloj. Tegmenti domon per tegoloj estas unu el la gravaj trajtoj de la china civila arkitekturo. Tiu tradicio dauras ech hodiau.

    Chi tie la tegmentrandaj tegoloj estas uzataj por domdekoraciado. La tegoloj estas rondaj kaj duonrondaj, argilaj kaj glazuritaj. Kun tempopaso ili ludas pli kaj pli rimarkindan rolon en protekto de la konstruajhoj. Ilia rolo en dekoracio estas alte taksata. Oni nomas ilin viva fosilio en la arkitektura historio de Chinio. La arto de tegmentrandaj tegoloj estas parto de la chinaj tradiciaj artoj. La desegnoj sur ili havas ornaman valoron kaj ankau tiun por esploro pri artoj, historio, religioj, arkitekturo kaj arkeologio de Chinio.

Ilia deveno

    En 1928 elterighis granda kvanto da argilaj pecoj en Anyang, chefurbo de Shang-dinastio (post la 15-a jc a.K.). El tiuj elterigitaj argilajhoj oni sciis, ke tiam oni konstruis domon el ceramikajhoj. Lau la nunaj materialoj oni estas certa, ke almenau en la Okcidenta Zhou-dinastio (11-a jc. a.K. -- 771a.K.) oni uzis tegmentrandajn tegolojn en domkonstruado. Nun oni daure uzas la metodon de tegol-produktado. La metodo estas tre simpla: Antau chio oni faras cilindran argilan adobon kaj post tio kvarigas au sesigas la adoban cilindron kaj bakas ghin en bakujo. De tio oni ricevas tegolan platon au tegolan arkon. Oni tegmentas la domojn per tegolaj platoj kaj sur la fendoj de du vicoj da tegolaj platoj oni metas tegolan arkon. Oni ekuzis tegolojn en domkonstruado en la 4-a jarcento a.K. kaj post unu jarcento la tegoloj farighis gravaj konstruaj materialoj kaj ilia bakado disvolvighis rapide. Tiam en pluraj lokoj de Chinio produktighis diversaj tegoloj.

    Post la 10-a jarcento chinoj ekuzis glazuritajn tegolojn en konstruado de palacoj kaj budhismaj temploj, sed la civitanoj ne rajtis uzi ilin. En Pekino estas multe da domoj tegmentitaj per glazuritaj tegoloj, kiaj la Imperiestra Palaco kaj Chiela Altaro.

Desegnoj kaj formoj de tegmentrandaj tegoloj

    Estas du specoj da tegmentrandaj tegoloj, t.e. tegoloj kun bildoj kaj ideogramoj. Komence sur la tegmentrandaj tegoloj vidighis desegnoj chefe de bestaj vizaghoj kaj poste nuboj, montoj kaj ideogramoj. Kvankam ili montras chefe naturajn fenomenojn abstraktajn, tamen iuj signoj montras la historion de bestodresado, terkulturadon k.a. Post la 2-a jarcento a.K. aperis tegmentrandaj tegoloj kun ideogramoj signifantaj "longan vivon", "eternan felichon", "eternan amon" k.a. En la unua jaro p.K. aperis tegmentrandaj tegoloj kun desegnoj de drakoj, tigroj, feniksoj, testudoj kaj serpentoj, kiuj montras la kvar direktojn. Poste oni faris bildojn de lotusfloroj kaj bonaugurajn signojn sur tegmentrandaj tegoloj de budhismaj konstruajhoj kaj tiaj tegoloj poste enkondukighis en Koreion kaj Japanion.

    Estas rondaj kaj duonrondaj tegoloj. Sur la duonrondaj tegoloj vidighas chefe bildoj de nuboj, montoj, shafoj, cervoj kaj arboj. Sur la rondaj vidighas tiuj de bluaj drakoj, blankaj tigroj, feniksoj, testudoj kaj serpentoj, ideogramoj kaj lotusfloroj.

    Estas ankau drenaj tegoloj kun malsuprenigha ekstremo, facila por drenado. Ili estas metitaj che la tegmentrandoj por ke la pluvo falu teren. Tiaj tegoloj estas destinitaj kaj por dekoraciado kaj por praktika uzado.

Tegmentrandaj tegoloj kaj budhismo

    Inter la 6-a kaj la 10-a jarcentoj la feuda socio de Chinio atingis sian kulminon de disvolvigho kaj tiam la china budhisma arkitekturo, surbaze de sukcesoj de la antauaj generacioj, asimilis la dekoracian arton de la hinda budhismo kaj formis trajtojn kombinantajn la palacajn trajtojn kaj kun la templaj. Tiam la tegmentrandaj tegoloj kun bildoj de floroj kaj leonoj sur si havas striktan rilaton kun budhisma arto.

    La tipaj tegoloj sur la templaj konstruajhoj havas bildon de tri lotusfloroj sur si, kiuj montras la naturan kaj modestan artan trajton.

    La tegmentrandaj tegoloj kun bildo de ok-petalaj lotusfloroj estas reprezentanto de la budhismaj tegoloj. Tiaj bildoj montras reliefan stilon.

    La tegoloj kun bildo de S-formaj herboj montras grandan vivipovon de chiuj estajhoj en la universo. Tiu formo rapide disvolvighis en la sekvantaj dinastioj.

    En la budhismaj temploj vidighas multe da tegmentrandaj tegoloj kun desegnoj de budhismaj floroj, kies 3-tavolaj folioj etendighas horizontale kun ondantaj nuboj sube. Tio formas movigheman belecon kaj estas reprezentaj formoj de budhisma arkitekturo.

    En la 4-a jarcento aperis tegmentrandaj tegoloj kun bildoj de leonoj sur si. Lau legendo Samantbhadro rajdis sur leono, kiu estas dia besto gardanta budhismajn sutrojn. La feroca mieno kaj impona tenigho de la leonoj montras la etoson de budhismo kaj imperiestra imponeco kaj richigis la arkitekturan kulturon de budhismo.

Tegol-kolektado

    La tegoloj faritaj antau la 2-a jarcento a.K. estas konsistiga parto de la kultura heredajho de Chinio kaj post la 10-a jarcento ghi estis alte taksata de kolektantoj. Chinaj fakuloj pri epigrafo sur antikvaj bronzajhoj kaj shtonaj platoj alte taksas ideogramojn sur la antikvaj tegoloj.

    En la lastaj jaroj pli kaj pli multe da homoj shatis kolekti antikvajn tegolojn, kiuj multe elterighis kaj aperis novaj specoj. Kaj ankau la prezoj de la tegmentrandaj tegoloj faritaj antau la 2-a jarcento a.K. pli kaj pli levighis. Pro la multigho de la kolektantoj kaj malmultigho de la originalaj tegoloj aperis falsaj antikvaj tegoloj. Tamen ordinaraj tegoloj ne estas shatataj de la kolektantoj, tial sur la falsaj tegoloj vidighas ghenerale ideogramoj kaj bestdesegnoj. Por distingi la falsajn disde la antikvaj oni devas atenti: La falsaj ghenerale estas faritaj el leuso kaj post bakado shmiritaj per argilo, tial ili impresas, ke ili elterighis antau nelonge. Kaj plie la autentikaj antikvaj tegmentrandaj tegoloj ghenerale estas parto de la tuta tegolo, tial ilia dorso estas malglata, kaj sur la falsaj ne estas tiaj postsignoj.