Kelkajn tagojn antaŭe mi staris sub la pluvo ĉe la Ligna Pagodo de Yingxian kaj rigardis supren al la etaĝoj, kiujn mi ne plu povis eniri. Nun alia Ligna Pagodo staris antaŭ mi. Ĝi estis modelo, sed mi tuj rekonis la detalojn. Ĉirkaŭ ĝi troviĝis aliaj konstruaĵoj, kiujn mi konis en antaŭaj vojaĝoj tra Ĉinio: la Ĉiela Templo en Pekino, la Flavgrua Turo en Wuhan, la Pavilono Tengwang en Nanchang kaj la Imperiestra Palaco de Shenyang. La veraj konstruaĵoj troviĝas centojn da kilometroj unu de la alia. Ĉi tie mi povas promeni inter ili en nur kelkaj paŝoj.

Ligna modelo de la Ligna Pagodo de Yingxian

Iliaj formoj estis konataj. La tegmentoj, apogiloj, kolonoj kaj ornamaĵoj estis zorge reproduktitaj. Tamen io aspektis alia. Mi memoris tiujn konstruaĵojn buntaj, kun pentritaj muroj kaj traboj, brilaj tegmentoj kaj glazuritaj tegoloj. Ĉi tie la plej multaj koloroj malaperis. Superregis la natura bruno de ligno. Sen la familiaraj koloroj, mi komencis pli atenti la strukturon.

Arkitekturo en miaj manoj

Mi vizitis Shenglong-an Lignoskulptaĵan Model-artan Kompanion. Komence mi nur rigardis, sed poste oni invitis min ankaŭ uzi miajn manojn.

Mi prenis la lignajn pecojn kaj provis kompreni, kien apartenas ĉiu el ili. Dum momento tio memorigis min pri la konstru-ludoj de mia infanaĝo. Mi kunigis unu pecon kun alia, denove disigis ilin, kiam mi eraris, kaj provis ankoraŭfoje. Sed tio estis pli ol simpla puzlo.

Dougong -- interplektitaj lignaj apogiloj, kiujn mi tiel ofte devis rigardi alte super mia kapo sub templaj tegmentoj -- nun povis esti ekzamenataj peco post peco. Ankaŭ la lignaj sunmao, aŭ juntoj per tenono kaj mortezo, povis esti disigitaj kaj denove kunmetitaj. Tio, kio antaŭe troviĝis alte super mia kapo, nun estis en miaj manoj.

Ligna modelo de la Fera Budha Templo en Shanxi

La modeloj ankaŭ montris tion, kion ordinaraj vizitantoj kutime ne povas vidi. Starante sub antikva halo, ni vidas kolonojn, tegmentojn kaj apogilojn, sed granda parto de la strukturo restas kaŝita. Ĉi tie oni povis forigi kelkajn partojn kaj vidi la trabojn, juntojn kaj ligojn interne. Por fari detalan modelon, la metiistoj unue studas la veran konstruaĵon kaj poste malgrandigas ĝiajn erojn laŭ la sama skalo. Kiam iuj partoj ne povas esti observataj de la tero, arkitekturaj mezurdesegnaĵoj helpas rekonstrui tion, kio restas kaŝita.

Mi eksciis, ke lignoĉizado estas nur unu parto de la laboro. Eĉ malgrandigita konstruaĵo bezonas kolonojn, trabojn, pordojn, fenestrojn, juntojn kaj ornamaĵojn. Iusence la metiistoj konstruas la antikvan konstruaĵon denove -- nur en pli malgranda formo.

La manoj malantaŭ la modeloj

De la ekspozicia parto mi eniris la laborejon. Laboristoj estis okupataj ĉe diversaj laborlokoj. Sur la tabloj kuŝis lignaj pecoj en malsamaj fazoj de prilaborado. Kelkaj fariĝos apogiloj aŭ traboj. Aliaj estis tiel malgrandaj, ke estis malfacile imagi, kie ili poste troviĝos. Maŝinoj nun helpas en multaj etapoj de produktado. Kelkaj aparatoj estis evoluigitaj de la laborejo mem. Sed granda parto de la laboro ankoraŭ dependas de lertaj manoj. Laŭ la dungitoj, manlaboro konsistigas pli ol duonon de la tuta produktada procezo.

Metiistoj muntantaj la lignajn modelojn

Tiam mi rimarkis kolekton de malnovaj lignoprilaboraj iloj. Ili aspektis al mi konataj. Mia patro estis ĉarpentisto. Dum mia infanaĝo mi ofte vidis tiajn ilojn. Mi sciis, kiom da pacienco kaj fizika peno povas kaŝiĝi malantaŭ ligna objekto, kiu aspektas simpla post sia finiĝo. Multaj el tiuj malnovaj iloj hodiaŭ estas malpli ofte uzataj. Maŝinoj transprenis parton de ilia laboro. Sed kiam mi rigardis de la malnovaj iloj al la laboristoj proksime, mi ne sentis, ke la manoj malaperis. Ili simple laboras per aliaj manieroj.

Tie mi renkontis Liu Xiaochen, la fondinton de la firmao. Dum nia interparolo mi komencis kompreni alian flankon de la metio. Fari la modelojn estis unu defio, trovi por ili lokon en la moderna vivo estis alia.

Kiam metio trovas merkaton

Por Liu, tiu serĉado komenciĝis per konstruaĵo, kiun mi ĵus vizitis: la Ligna Pagodo de Yingxian. Post lernado de pli aĝaj metiistoj, li pasigis pli ol unu jaron farante permane modelon de la pagodo. Komence li faris ĝin por si mem. Poste li ekserĉis aĉetanton. Liu portis la modelon per busoj kaj longdistancaj aŭtobusoj al metiaj butikoj en Taiyuan. Malmultaj vendistoj sciis, ĉu tia produkto havus merkaton. Fine unu butiko konsentis vendi ĝin komisie kontraŭ ĉirkaŭ 600 juanoj. Du aŭ tri monatojn poste lia telefono sonoris. La pagodo estis vendita kaj la butiko mendis dek pliajn.

El tiu unua mendo iom post iom kreskis entrepreno. La laborejo plivastiĝis kaj, dum sia plej granda periodo, dungis ĉirkaŭ 360 homojn. Lokaj laboristoj estis varbitaj kaj trejnitaj pri la metio. Dum miaj jaroj de vojaĝado kaj raportado en Ĉinio, mi renkontis similajn rakontojn en kamparaj regionoj: loka tradicio trovas merkaton, la merkato kreas laborpostenojn, kaj malnova metio ricevas ankoraŭ unu kialon resti en la loko, kie ĝi naskiĝis. Ĉi tie konservi metion signifas ankaŭ krei vivrimedon.

Ligna modelo de la Pendanta Templo

Movigi tion, kio ne povas moviĝi

Trovi merkaton ne signifis ĉiam fari la saman produkton. Kiam la postulo ŝanĝiĝis, la metio trovis novajn cellokojn. Kelkaj modeloj fariĝis kulturaj donacoj. Aliaj eniris muzeojn, tiel ke antikvaj konstruaĵoj, kiuj mem ne povas moviĝi, povis aperi en ekspoziciejoj. Poste venis universitatoj. Kelkaj modeloj estis faritaj tiel, ke oni povas vidi ilian internan strukturon. Tio ebligas al studentoj studi kolonojn, trabojn, apogilojn kaj juntojn, kiujn ili neniam povus malmunti en vera antikva templo.

La ideo ŝajnis al mi konata. Pli frue dum mia vojaĝo en Shanxi, ĉe la Grotoj de Yungang, mi vidis, kiel cifereca skanado kaj 3D-presado povas ebligi al la formo de budhisma skulptaĵo "vojaĝi", dum la originalo restas en sia kaverno. Ĉi tie la metodo estis alia. Templo povus resti en sia vilaĝo. Ligna pagodo povas resti tie, kie ĝi staris dum jarcentoj. Sed ĝia arkitekturo povas vojaĝi en malgrandigita formo -- de muzeo al klasĉambro, kaj eble eĉ al hejmo.

Ligna memoraĵo de la Templo Foguang en malgranda grandeco

Liu atentigis, ke multaj objektoj, kiujn ni hodiaŭ admiras malantaŭ vitro en muzeoj, iam estis parto de la ĉiutaga vivo. Tradiciaj metioj travivis, ĉar homoj uzis ilin. Tiu ideo influas ankaŭ kelkajn pli novajn produktojn de la laborejo. Arkitekturaj modeloj povas fariĝi lampoj. Ornamaj formoj inspiritaj de antikvaj konstruaĵoj povas aperi sur te-servicoj. Pli malgrandaj produktoj povas esti destinitaj al ordinaraj aĉetantoj, ne nur al muzeoj, universitatoj aŭ kolektantoj.

Atingi pli da homoj signifas ankaŭ ŝanĝi la produktadmanieron. Se ĉiu eta peco estus farata tute permane, la produktado daŭrus pli longe kaj la prezoj estus pli altaj. Maŝinoj povas pli efike plenumi iujn laborojn, dum por aliaj ankoraŭ necesas lertaj manoj. Starante en la laborejo, kun malnovaj lignoprilaboraj iloj unuflanke kaj modernaj maŝinoj proksime, mi ne vidis ilin kiel kontraŭaĵojn. Unu portas la historion de la metio. La alia povas helpi porti ĝin plu.

Novaj manoj

Antaŭ ol foriri, mi denove rigardis la modelon de la Ligna Pagodo de Yingxian. La vera pagodo restos en Yingxian. La temploj kaj historiaj konstruaĵoj, kiuj inspiris tiujn modelojn, ankaŭ restos en siaj propraj lokoj. Same, Budho ne povas eliri el groto en Yungang. Sed tio ne signifas, ke ili estas tute senmovaj. Iliaj formoj povas vojaĝi kiel datumoj, lignaj modeloj kaj instruiloj. Iliaj rakontoj povas eniri muzeojn, klasĉambrojn kaj hejmojn. Kaj ankaŭ la kapabloj malantaŭ ili povas vojaĝi. De unu paro da manoj al la sekva.

Verkis kaj fotis: Bui Hai Mung

Facebook: Ĉina Fokuso / China Focus - Esperanto

Twitter: El Popola Chinio

WeChat: Skani la du-dimensian kodon por legi EPĈ en WeChat