de John Huang

Fine de marto, du novaĵoj, kiuj unuavide ŝajnis tute senrilataj, neatendite kunligiĝis en Kanado. Unu temis pri mortiga kolizio sur kurejo en la flughaveno LaGuardia de Novjorko, kiu kaŭzis la tragikan morton de du pilotoj de Air Canada Express; la alia pri la anonco, ke la ĉefdirektoro de Air Canada, Michael Rousseau, baldaŭ forlasos sian postenon. Se oni rigardas nur laŭvorte, inter la du novaĵoj ne ekzistas rekta rilato, sed tio, kio fine firme kunligis ilin, estis nek teknika misfunkcio de la aviadilo, nek la komercaj rezultoj de la kompanio, sed -- lingvo.

La akcidento okazis malfrue en la nokto de la 22-a de marto. Temis pri la flugo Air Canada Express 8646 el Montrealo al LaGuardia en Novjorko, la aviadilo koliziis kun flughavena fajrobrigada veturilo, kiu tiutempe transiris la kurejon, kio kaŭzis la tragedion. Laŭ publikaj raportoj, du pilotoj pereis, kaj la akcidento tuj ekigis enketon fare de la Federacia Aviada Administracio de Usono kaj de la Nacia Komisiono pri Sekureco de Transportado.

Tio devintus esti tipa novaĵo pri aviada sekureco: la enketo normale koncentriĝus sur flughavena administrado, turo-komandado, proceduroj por veturiloj transirantaj la kurejon, kaj ĝenerala sekureco dum la nokta funkciado de la flughaveno. Sed en Kanado la afero ne haltis ĉe la teknika nivelo.

Post tia tragedio, la plej alta estro de la kompanio devas, en la unua momento, rapide kaj dece esprimi kondolencon al la familioj de la mortintoj, al la dungitoj kaj al la ĝenerala publiko. Tamen Rousseau publikigis sian kondolencan mesaĝon nur en la angla, preskaŭ sen ajna franca enhavo. La problemo tuj rapide grandiĝis. La sidejo de Air Canada troviĝas en Montrealo kaj delonge staras ĉe la kunfluejo de la oficiala dulingveco de Kanado kaj de la franclingva kultur-medio de Kebekio; kaj en Kebekio la franca ne estas nur ilo por komunikado, sed ankaŭ esenca parto de identeco, institucia simbolo kaj politika sentemo. Tial, la parolado de Rousseau, kiu en alia loko eble estus konsiderata simple iom manka aŭ netaŭga, tuj fariĝis publika ŝtormo.

Fakte, tio ne estis la unua fojo, kiam Rousseau ricevis kritikojn pro la franca lingvo. Jam en 2021, tuj post la enoficiĝo, li estis kritikita pro nesufiĉa kapablo en la franca. Kaj, ĝuste en tiu ĉi momento, kiam plej necesis aparta singardemo kaj digneco, li denove malsukcesis en la lingva kampo. Tiel la publika opinio bolis, politikistoj en Kebekio, koncernaj federaciaj instancoj kaj la kanada politika rondo unu post la alia esprimis sian postulon pri respondeco.

Rousseau nun "retiriĝas"; sed en la okuloj de multaj homoj, lia foriro pli similas al ŝajne eleganta retiriĝo devigita de forta premo. Tio, kio vere enpelis lin en malfacilon, ne estas sola publika mesaĝo sen la franca, sed la pli profunda problemo, kiun ĝi malkaŝis: en lando fondita sur dulingveco, kaj samtempe aparte sentema pri la statuso de la franca lingvo, la plej alta estro de nacia aviad-kompanio neglektis tion ĝuste en la momento, kiam oni malplej rajtis neglekti la simbolan signifon de lingvo.

Do, formiĝis unu el la ironiaj publikaj rakontoj en nuntempo: la akcidento en novjorka flughaveno origine estis afero de aviada sekureco, sed ĝi fine en Kanado transformiĝis en politikan ŝtormon pri lingvo; kaj la sorton de grandkompania ĉefo finfine decidis nek la merkato, nek la financaj raportoj, nek la estraro, sed la kondolenca mesaĝo ne dirita en la franca.

Nun, ni ne povas ne suspiri: se la tuta homaro povus uzi komunan lingvon kiel Esperanton, eble tiaj strangaj okazintaĵoj, en kiuj oni perdas kapablojn, reputacion, postenon, eĉ oficon pro lingvo, simple ne estus.

Fonto:

https://apnews.com/article/air-canada-ceo-crash-english-french-resign-02da899607c92b8ecb31dc01085e4980

https://www.reuters.com/world/carney-slams-air-canada-ceo-english-only-remarks-after-crash-2026-03-25/

https://www.reuters.com/world/americas/air-canada-express-plane-hits-ground-vehicle-new-yorks-la-guardia-airport-2026-03-23/

https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/laguardia-controller-staffing-may-have-violated-procedures-night-collision-2026-03-31/

https://www.cbsnews.com/news/air-canada-ceo-michael-rousseau-retiring-english-only-message/

Facebook: Ĉina Fokuso / China Focus - Esperanto

Twitter: El Popola Chinio

WeChat: Skani la du-dimensian kodon por legi EPĈ en WeChat